35 lat VdG – organizacji reprezentującej wszystkich Niemców w Polsce

Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce obchodzi w 2026 roku 35-lecie swojego istnienia. Z tej okazji organizacja przygotowała bogaty program jubileuszowy – w tym dwa uroczyste koncerty. Pierwszy z nich odbył się 17 kwietnia w Szczawnie-Zdroju. Relację z tego wydarzenia przygotowała Anita Pendziałek:

35 lat temu byliśmy świadkami dwóch ważnych wydarzeń, które znacząco wzmocniły naszą społeczność i stworzyły solidne fundamenty na przyszłość: na poziomie ponadregionalnym podpisano przełomowy traktat między Polską a Niemcami, aby wspierać dobre sąsiedztwo obu krajów i przyjazną współpracę, a na poziomie regionalnym zrobiono inny ważny krok – organizacje mniejszości niemieckiej z całej Polski połączyły siły, aby skupić swoje działania. W ten sposób powstała organizacja, która miała reprezentować wspólne interesy wszystkich działaczy mniejszości: Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce.

Rafał Bartek, przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce:

VdG (rzadko używamy pełnej nazwy, bo jest ona dość długa) od początku funkcjonowało jako reprezentacja mniejszości niemieckiej w całej Polsce, założona w 1991 roku jako organizacja dachowa, związek dachowy, który z jednej strony miał służyć celom politycznym, aby pozostawać w kontakcie z rządem niemieckim i polskim, ale z drugiej strony miał też trochę koordynować działalność mniejszych organizacji. I to nie zmieniło się przez te 35 lat. Nadal jesteśmy silną reprezentacją Niemców, zarówno w Niemczech, jak i w Polsce, na szczeblu europejskim, wszędzie tam, gdzie to tylko możliwe, by naprawdę mówić jednym głosem. To, co się jednak zmieniło, to faktycznie ta rola koordynacyjna. Ona wzrosła z czasem. Na początku było to rozwiązane nieco inaczej, wtedy dużą rolę odgrywała także Fundacja Rozwoju Śląska. Z czasem sporo się zmieniło i obecnie właśnie to VDG jako związek jest po to, by animować projekty, inicjować, ale właśnie także koordynować.

Joanna Hassa, dyrektor zarządzająca ZNSSK:

Jesteśmy dzisiaj w Szczawnie-Zdroju. To bardzo ładna miejscowość. Byliśmy tutaj kilka lat temu w ramach projektu stowarzyszenia w Wałbrzychu, związanego z przeglądem chórów. I kiedy zastanawialiśmy się, gdzie będziemy świętować w tym roku, powiedzieliśmy sobie: jeden koncert na południu Polski, drugi koncert na północy Polski. Szukaliśmy miejsca i przyszło nam do głowy, że mamy tutaj bardzo piękną historyczną salę. Chcieliśmy tym zaznaczyć, że chętnie realizujemy wydarzenia także poza Opolem i jednocześnie pokazać, że jesteśmy nie tylko stowarzyszeniem, które ma swoją siedzibę w Opolu, lecz że jesteśmy organizacją ogólnopolską z wieloma przedstawicielami, także w Wałbrzychu, we Wrocławiu, na Dolnym Śląsku. I myślę, że w ten sposób mogliśmy też trochę docenić ludzi z tego regionu. Cieszymy się bardzo, że przedstawiciele organizacji z tych okolic również dzisiaj przybyli. Zaprosiliśmy znacznie więcej osób, przedstawicieli naszych partnerów, ale także naszych organizacji członkowskich i oczywiście członków mniejszości niemieckiej. Cieszymy się, że są tu dzisiaj przedstawiciele z trzech województw: województwo opolskie, śląskie i dolnośląskie, ale także z ziemi lubuskiej. Z Zielonej Góry, też mamy dzisiaj reprezentację.

Uroczystość przebiegała w duchu wspólnych wartości. W takich momentach szczególną rolę odgrywa muzyka – uniwersalny język, który łączy ludzi niezależnie od kultury, narodowości i poglądów. Kwintet Futyma zadbał o wyjątkową atmosferę podczas jubileuszowego wieczoru w Szczawnie-Zdroju. To wydarzenie było nie tylko okazją do wspólnego przeżywania, lecz także momentem podsumowań i spojrzenia wstecz na imponujące sukcesy. Uhonorowano również osoby, które miały swój wkład w tę historię.

Joanna Hassa:

Będziemy dzisiaj odznaczać osoby ze struktur mniejszości niemieckiej. Mamy taką procedurę, że organizacje członkowskie mogą nam zgłaszać swoich zasłużonych członków i przyznajemy wtedy trzy rodzaje wyróżnień: dyplom honorowy, honorową odznakę i medal honorowy. Pierwsze dwa mogą być rozdawane co roku, ale medal honorowy jest czymś specjalnym, wyjątkowym – jest przyznawany tylko podczas jubileuszu VDG co pięć lat. I tym medalem chcemy wyróżnić konkretne osoby, które robią trochę, a może nie trochę, ale nawet znacznie więcej poza swoim regionem i angażują się w to, by być widocznymi nie tylko w regionie. W ostatnich latach odznaczyliśmy wiele osób, które naprawdę podjęły mnóstwo działań, które nas reprezentowały nie tylko w regionie, ale w całej Polsce, i które nie wstydziły się mówić, że są Niemcami.

Rafał Bartek:

Dla mnie osobiście, jako dla przewodniczącego, wielką radością było już samo podjęcie rozmowy, kiedy musieliśmy dokonać wyboru – bo mamy tak wielu, których chcemy wyróżnić. To wielka radość, ponieważ jest właśnie tak wielu zaangażowanych ludzi, którzy naprawdę na to zasłużyli, by zostać wyróżnionym tym odznaczeniem.

Podczas jubileuszowego koncertu z okazji 35-lecia VdG uhonorowano i odznaczono 20 osób. Wśród nich znaleźli się także działacze DFK z woj. Śląskiego: Lucjan Ryszka z DFK w Rydułtowach oraz dr Michał Matheja z DFK w Toszku zostali odznaczeni odznaką honorową VdG. Joachim Makowski z DFK Stolarzowice otrzymał medal honorowy VdG.

Lucjan Ryszka od wielu lat aktywnie działa w strukturach mniejszości niemieckiej na Śląsku. Organizuje inicjatywy kulturalne, religijne i językowe oraz angażuje się w upamiętnianie historii.

Joachim Makowski jest aktywnym przewodniczącym DFK Stolarzowice, inicjatorem licznych projektów i wydarzeń, autorem różnych wystaw i wielu wykładów, a także zaangażowanym animatorem życia lokalnej społeczności.

Dr Michał Matheja odegrał kluczową rolę w powstaniu i rozwoju Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej, którym kieruje od początku jego istnienia. Działa również aktywnie na poziomie lokalnym w DFK oraz wspiera inicjatywy społeczne, edukacyjne i upamiętniające historię.

Dr Michał Matheja:

To wielka radość, ale myślę, że to także wyróżnienie nie tylko dla mnie, ale dla całego zespołu. Ponieważ każdy szef jest tak silny, jak jego współpracownicy. Chciałbym w tym miejscu podziękować także moim współpracownikom – tym obecnym, ale także tym, którzy wcześniej ze mną współpracowali. Szczególnie chciałbym podziękować mojej żonie, ponieważ toleruje ona moje zaangażowanie, a sama społecznie angażuje się równie mocno lokalnie u nas w Toszku.

Koncert jubileuszowy z okazji 35-lecia VdG zgromadził wielu gości, w tym przedstawicieli mniejszości niemieckiej z południowej Polski, polskich i niemieckich partnerów współpracujących ze Związkiem oraz przedstawicieli duchowieństwa. Po koncercie w Teatrze Zdrojowym im. Wieniawskiego w Szczawnie-Zdroju oraz przemówieniach i wręczeniu odznaczeń zorganizowano poczęstunek. Drugi koncert jubileuszowy odbędzie się we wrześniu w Olsztynie.