„Czerwony świt nad Odrą. Racibórz 1945”

31 marca 2026 roku w Zamku Piastowskim w Raciborzu odbyło się wydarzenie historyczne „Czerwony świt nad Odrą. Racibórz 1945” – w 81. rocznicę zakończenia walk o miasto i jego zajęcia przez Armię Czerwoną. Spotkanie poprowadził Grzegorz Wawoczny, zastępca dyrektora zamku, historyk i regionalista. W rozmowie wzięli udział dr Bogusław Tracz i dr Sebastian Rosenbaum – historycy związani z Instytutem Pamięci Narodowej oraz autorzy książki „Punkt zwrotny. Rozmowa o roku 1945 na Górnym Śląsku”.

Dyskutowano przede wszystkim o wydarzeniach związanych z zajęciem Raciborza w 1945 roku oraz ich konsekwencjach dla lokalnej ludności. Poruszono takie tematy, jak: wysiedlenia, napływ nowych mieszkańców, grabieże mienia czy podpalenia – z tymi doświadczeniami mierzyli się także mieszkańcy wielu innych miast regionu, które przed 1945 rokiem znajdowały się w granicach III Rzeszy.

O szczegółach dr Sebastian Rosenbaum:

„W 1945 roku nic nie było już takie jak przed wybuchem wojny. Te kilka miesięcy od końca stycznia okazały się punktem zwrotnym dla dalszych dziejów tego regionu” – to fragment wstępu do książki dr. Bogusława Tracza i dr. Sebastiana Rosenbauma.

Jest to publikacja nietypowa, ponieważ nie stanowi klasycznego opracowania historycznego, lecz zapis rozmowy dwóch badaczy. Dr Rosenbaum i dr Tracz próbują zrozumieć i opowiedzieć rok 1945 zarówno z perspektywy lokalnej, jak i osobistej – bez uproszczeń, z szacunkiem dla pamięci i faktów.

Autorzy od dwóch dekad badają tragiczne wydarzenia roku 1945, określane mianem Tragedii Górnośląskiej. Istnieje wiele środowisk, w tym mniejszość niemiecka, które również od lat zajmują się tym tematem – analizują go, dyskutują o nim i pielęgnują pamięć. Co zatem może sprawić, że osoby dobrze zaznajomione z tą tematyką sięgną także po tę książkę? W jaki sposób może ona zainteresować mniejszość niemiecką? Na to pytanie odpowiada jeden z autorów – dr Bogusław Tracz:

Książka „Punkt zwrotny. Rozmowa o roku 1945 na Górnym Śląsku” została wydana przez Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej. Jest dostępna w języku polskim. Sami autorzy podkreślają, że ich publikacja to nie tylko opracowanie historyczne, lecz także głos w obronie pamięci.

Materiał przygotowała Anita Pendziałek.